Eskiden çocukluk, yüksek duvarlı bahçelere benzerdi. O duvarların ardında oyun vardı, hayal vardı, ama en önemlisi “bilgisizlikten gelen bir huzur” vardı. Dünya meseleleri, yetişkin dertleri, savaşlar veya ekonomik krizler o duvarları aşıp çocuğun dünyasına sızamazdı. Çocuk, sadece çocuktu.
Bugün ise o duvarlar yıkıldı.
Cebimizdeki ekranlar, o güvenli bahçenin kapılarını ardına kadar açtı. Karşımızda artık biyolojik yaşı 10, ama zihinsel maruziyeti 40 yaşında olan bir nesil var. Biz buna literatürde “Dijital Olgunluk” diyoruz; ama aslında bu bir olgunluk değil, “erkenci bir çürüme” tehlikesi.
Doğan Cüceloğlu Gözüyle: “Mış Gibi” Büyümek
Rahmetli Doğan Cüceloğlu hocamızın üzerine titrediği bir kavram vardı: “Çocukluğunu doya doya yaşamamış insan, hayatı eksik bir yetişkin olarak yaşar.”
Bugünün dijital platformları, çocuklara doya doya çocukluklarını yaşama fırsatı vermiyor. Sınırsız bilgiye erişim, çocuğun “hayret etme” duygusunu elinden alıyor. Her şeyi gören, her şeyi bilen ama hiçbir şeyi “deneyimlemeyen” çocuklar yetişiyor. Cüceloğlu’nun tabiriyle “Mış gibi” yaşıyorlar. Yetişkinmiş gibi, her şeyi çözmüş gibi, duygusal olarak pişmiş gibi…
Oysa dijital dünyadan edinilen bu olgunluk, köksüz bir ağaç gibidir. Rüzgar sert estiğinde (yani gerçek hayatın zorluklarıyla karşılaşıldığında) devrilmeye mahkumdur. Çünkü bu olgunluk, yaşanmışlıktan değil, maruz kalmışlıktan gelir.
Bilgi Çağının Yorgun Bilgeleri
Kadim alimlerimiz, “İlim” ile “İrfan” arasındaki farkı çok güzel çizerler. İlim bilmektir, irfan ise o bilgiyi sindirmek, hal haline getirmektir.
Şu anki gençler ve çocuklar, tarihin gördüğü en büyük “malumat” yığınıyla karşı karşıya. Bir tıkla dünyanın öbür ucundaki felaketi, bir fenomenin lüks yaşamını veya yetişkinlere özgü karmaşık ilişkileri görüyorlar. Ancak zihinleri bu veriyi işleyecek kapasitede olsa da, ruhları bu yükü taşıyacak kadar genişlemedi.
Eskiler, “Hamdım, piştim, yandım” derdi olgunlaşmak için. Şimdiki dijital süreçte çocuklar “pişmeden yanıyorlar.” Sınırsız erişim, onlara taşıyamayacakları bir dünyanın anahtarını veriyor. Her şeyi bilmek, insana sorumluluk ve ağırlık yükler. Henüz kendi yatağını toplama sorumluluğunu bile almamış bir çocuğun zihnine, dünyanın tüm karmaşasını yüklerseniz ne olur?
Cevap basit: Yorgunluk.
Ruhsal Kamburluk ve Tükenmişlik
Bugün 15 yaşındaki bir gencin gözlerinde, 60 yaşındaki bir insanın yorgunluğunu görebilirsiniz. Neden? Çünkü dijital platformlarda gördükleri “kusursuz hayatlar” ile kendi gerçeklikleri arasındaki uçurum onları yoruyor.
Daha aşkı tanımadan aşk acısının en toksik hallerini dizilerden öğreniyorlar.
Daha parayı kazanmadan, lüks tüketimin getirdiği yetersizlik hissiyle boğuşuyorlar.
Daha birey olmadan, küresel sorunların kaygısını taşıyorlar.
Bu “erken büyüme”, aslında bir savunma mekanizması. Çocuk, dijital dünyada hayatta kalabilmek için yetişkin maskesi takmak zorunda hissediyor. Ama maskenin arkasında korkmuş, kafası karışmış ve erkenden yorulmuş bir çocuk var.
Sonuç: Ne Yapmalı?
Bilgiye erişimi yasaklamak çözüm değil, bu çağın gerçeği bu. Ancak “filtrelemek” ve “rehberlik etmek” zorundayız.
Bilge bir yaklaşım şunu söyler: Her yaşın bir hakikati vardır. Çocuğun hakikati oyundur, saflıktır ve yavaş yavaş öğrenmektir. Onları birer “proje” gibi görüp, her bilgiye ulaşsınlar, çok zeki olsunlar diye uğraşırken; ruhlarını yaşlandırdığımızı fark etmeliyiz.
Bırakalım çocuklar bazı şeyleri bilmesinler. Bırakalım, dünyanın yükünü omuzlamasınlar. Bırakalım, dijital ekranların soğuk ışığında değil, hayatın doğal akışında, düşe kalka, yavaş yavaş ve “zamanında” büyüsünler.
Çünkü zamanından önce olgunlaşan meyve, tadını bulmadan çürür. Çocuklarımızın ruhu çürümesin, vaktinde ve lezzetinde olgunlaşsın.
